การลับสิ่วและใบกบให้คม

ความสำคัญของการลับสิ่วและกบ

การลับเครื่องมือเป็นทักษะที่สำคัญมากของการทำงานไม้สาย Hand Tools

ถ้าไม่สามารถลับเครื่องมือให้คมได้ จะทำงานแทบจะไม่ได้เลย และพาให้รู้สึกว่าไม่สนุก แถมการลับเครื่องมือยังเป็นกิจกรรมที่ต้องทำบ่อยอย่างไม่น่าเชื่อ ทำให้มันเป็นทักษะที่จำเป็นมากๆ ของคนทำงานไม้

ในช่วงแรกของการหัดทำงานไม้ ผมไม่สามารถลับเครื่องมือให้คมได้เลย มันเป็นทักษะที่ต้องทำหลายๆ ครั้งถึงจะทำเป็น จำได้ว่า ทดลองไปหลากหลายวิธี เรียนพักลักจำมา ใช้ได้บ้าง ไม่ได้บ้าง ยากไปบ้าง ง่ายบ้าง จนกระทั้งค่อยๆ รู้ว่าวิธีไหนที่เหมาะกับเรา ในที่สุด ก็มีสไตล์การลับเครื่องมือในแบบของตัวเอง คือแบบที่ตัวเองเข้าใจ ทำได้ง่าย อาจจะไม่ถึงกับคมกริบ แต่ทำงานได้ ซึ่งผมคิดว่า ทุกคนก็อาจจะต้องผ่านกระบวนการแบบนี้ และถ้าลับเครื่องมือได้คมแล้ว ก็จะกลับมาสนุกกับแฮนด์ทูลล์ จนกลายเป็นชอบแฮนด์ทูลล์ไปเลย

วิธีที่จะพูดถึงในบทความนี้จึงเป็นวิธีการเฉพาะของผมเอง คือวิธีที่ทำใช้แล้วได้ผล ก็ลองดูละกันว่ามันเหมาะกับคุณรึเปล่า ค่อยๆ หาวิธีที่ง่ายที่สุดของตัวเองไปเรื่อยๆ ไม่จำเป็นต้องใช้วิธีของผมเสมอไปนะครับ อันนี้บอกไว้ก่อน แต่ถ้าบังเอิญวิธีของผมเป็นประโยชน์กับคุณ ผมก็ดีใจ

อุปกรณ์ในการลับเครื่องมือ

ผมใช้หินลับมีดในการลับเครื่องมือเป็นหลัก บางคนอาจจะใช้กระดาษทรายน้ำ หรือใช้พวกหินเพชร ก็แล้วแต่วิธีของแต่ละคน แต่หินลับมีด เป็นอะไรที่ค่อนข้างง่ายสำหรับผม โดยผมจะมีหินทั้งหมด 3 ระดับ คือ 1000, 3000-4000, 6000-8000

ที่จริงแล้วมีแค่ 1000, 4000 ก็เพียงพอที่จะทำให้คมได้แล้ว แต่ถ้ามี 8000 ด้วย ก็จะช่วยให้ผิวที่ลับเงางามได้ด้วย (ถ้าชอบ) หินพวกนี้จะต้องแช่น้ำจนอิ่มตัวก่อนที่จะนำมาใช้งานทุกครั้ง อาจแช่น้ำเอาไว้ตลอดเวลาตอนเก็บเลยก็ได้ โดยใช้ส่วนใดส่วนหนึ่งของหินอยู่ใต้ระดับน้ำก็ใช้ได้แล้ว ไม่จำเป็นต้องจมทั้งก้อน

Honing Guide

นอกจากหินแล้วก็ต้องมี Honing Guide หรือตัวตั้งองศาใบมีด บางคนอาจจะไม่ใช้ แต่ใช้วิธีกะความเอียงเวลาลับเอาเอง แต่ผมพบว่ายากมากๆ ใช้ Honing Guide เถอะ ง่ายกว่ากันเยอะ โดยส่วนตัวผมหาซื้อไม่ได้ในไทย ก็เลยใช้ของที่ซื้อมาจากอีเบย์ รุ่นที่ราคาไม่แพง

นอกนั้นคุณก็ควรจะมีฐานสำหรับวางหิน ซึ่งอาจจะทำขึ้นมาเองก็ได้ เน้นความมั่นคงเวลาลับ มี foggy ไว้ฉีดหินเวลาที่หินแห้งเกินไป มีผ้าไว้เช็ดอุปกรณ์ มีน้ำมัน WD-40 ไว้ทากันสนิมตอนจบ นอกจากนี้ผมยังมีหินเพชรราคาถูกๆ เอาไว้ปรับหน้าหินให้เรียบหลังจากใช้งานเสร็จแล้วด้วย

เข้าใจเรื่องความคม

ก่อนจะลงมือลับมีดควรเข้าใจกลไกของความคมก่อน อุปกรณ์จะคมก็ต่อเมื่อมีระนาบที่มีความเรียบสองระนาบมาเจอกัน จะทำมุมเท่าไรก็ได้ แค่นั้นแหละ จะก่อให้เกิดด้านที่คมแล้ว

แต่โดยมากแล้วเรานิยมลับใบกบและสิ่วให้คมโดยทำมุมเอียง 25 องศา ถ้ามุมกว้างกว่านี้ จะมีกำลังมากขึ้น ในขณะที่ ถ้ามุมแคบกว่านี้ ผิวที่ตัดจะเรียบกว่า ไม้ฉีกยากกว่า แต่ว่ามีกำลังน้อย

แต่ในการลับจริงๆ ทางปฏิบัติ เรานิยมลับเป็นสองระดับ คือลับให้ได้ 25 องศา ก่อน จากนั้นเราจะลับเฉพาะตรงปลายเล็กให้เอียงขึ้นอีก 5 องศา กลายเป็น 30 องศา วิธีนี้ช่วยให้ในครั้งต่อไป เราไม่ต้องลับเยอะ ถ้าไม่คมแล้ว ก็ลับแค่ตรงปลาย 30 องศา นิดเดียว ก็ลับในครั้งต่อๆ ไปจึงทำได้ไว และไม่เสียเนื้อเหล็กมากด้วย ซึ่งผมก็ใช้ระบบนี้มาตลอด เพราะว่าประหยัดทั้งเวลาและเนื้อเหล็กได้มาก

เริ่มต้นลับกบครั้งแรก

กบที่ซื้อมาใหม่ อาจจะยังไม่คม ส่วนใหญ่ก็เป็นเช่นนั้น ดังนั้นเราควรจะลับกบตั้งแต่แรกก่อนที่จะลองใช้งานเลย การลับกบครั้งแรกจะกินเวลาค่อนข้างนาน เพราะเป็นการลับคมแรก ให้ได้ระนาบ 25 องศา เป็นพื้นที่ขนาดใหญ่ ทำให้ใช้เวลาเยอะ ไหนจะต้องลับอีกด้านของใบกบ ซึ่งเป็นพื้นที่ขนาดใหญ่ด้วยอีก แต่ทำครั้งแรกครั้งเดียว ต่อไปก็จะไม่กินเวลานานขนาดนี้

ปกติผมจะลับด้านเอียงของใบกบก่อน (Bevel) โดยเริ่มต้นจากหิน 1000 ไปจบที่ 8000 แล้วค่อยวนกลับมาเริ่มต้นลับด้านเรียบ โดยเริ่มต้นจาก 1000 ไปจบที่ 8000 บ้าง บางคนอาจจะไม่ได้วนรอบแบบเดียวกันนี้ แต่วิธีนี้น่าจะกินเวลาน้อย เพราะว่าเราใส่ Honing Guide ครั้งเดียว ลับด้านเอียงให้เสร็จไปเลย ไม่เสียเวลาถอดเข้าถอดออก

การตั้ง Honing Guide ผมใช้ Jig ที่ผมทำไว้แล้ว เพื่อกำหนดระยะให้คงที่เหมือนกันทุกครั้งที่ลับ แทนที่จะใช้ไม้บรรทัดวัดความยาวเอา เหตุผลก็คือว่า จริงๆ แล้วระยะทางที่แม่นยำไม่สำคัญเท่ากับเป็นระยะเดิมทุกครั้ง เพราะเราต้องการให้ได้คมที่องศาเหมือนเดิมทุกครั้ง จะเพี้ยนไปนิดหน่อย เช่น 25 หรือ 26 หรือ 24 องศา ไม่สำคัญ มันคมได้เหมือนกัน การตั้งระยะด้วย jig จะทำให้ได้ระยะเหมือนเดิมทุกครั้ง ซึ่งดีกว่า

การลับครั้งแรกตั้งมีดให้เอียง 25 องศา

ควรวางหินไว้บนพื้นที่ที่มั่นคง หินไม่วิ่งไปวิ่งมา ซึ่งผมก็ทำ Jig สำหรับวางหินมาโดยเฉพาะเลย บางคนไม่ใส่ใจในเรื่องนี้ ทำให้ลับแล้วไม่คมสักที เพราะว่าหินไม่นิ่งเวลาลับ ดังนั้น ต้องใส่ใจด้วยว่าเราจะวางหินไว้ที่ไหนยังไงหินถึงจะนิ่ง

ที่สำคัญมาก ๆ คือ อย่าลับเร็วๆ หรือแรงๆ ต้องลับช้าๆ เบาๆ มันไม่มีประโยชน์อะไรที่จะลับแรงๆ นอกจากจะทำให้หินสึกเร็วขึ้นเปล่าๆ และไม่มีประโยชน์อะไรที่จะลับเร็วๆ เพราะเราจะควบคุมการลับไม่ได้ดี พยายามจับใบกบให้มั่นคง ใช้นิ้วทั้งสองกดใบกดลงให้ราบไปตามหินตลอดเวลาที่เราลับ เราจะรู้สึกได้จากสัมผัสที่นิ้วทั้งสองว่า หินได้ระนาบรึเปล่า ถ้าไม่อาการสะดุด แสดงว่าหินไม่เรียบพอ หรือเราจับใบกบไม่ดีพอ สุดท้ายแล้วจะไม่คม เพราะว่าเราไม่สามารถสร้างระนาบที่เรียบให้เกิดขึ้นได้

ลับไปเรื่อยๆ จนกว่าจะรู้สึกได้ว่า ใบกบเรียบแล้ว พรมน้ำบ่อยๆ เพื่อไล่ขี้เหล็ก และพอรู้สึกว่ามันเรียบแล้ว ก็ค่อยเปลี่ยนไปลับหินที่ละเอียดขึ้นไปเรื่อยๆ ยิ่งละเอียดขึ้นจะยิ่งเห็นความมันเงาของใบกบด้วย

เวลาที่เปลี่ยนไปลับด้านราบของใบกบ ถ้าลองเอานิ้วจับที่ปลายใบกบเบาๆ จะรู้สึกว่ามีขี้เหล็กอะไรหลุดออกมา นั่นเป็นสิ่งที่ควรเกิดขึ้น

สร้างคมที่สอง

เมื่อลับคมแรกเสร็จแล้ว ก็สร้างคมที่สองต่อ โดยปรับ Honing Guide ใหม่ให้ได้มุม 30 องศาบ้าง ซึ่งในการลับใบกบอีกในอนาคต ก็จะเริ่มต้นที่ขั้นตอนนี้ได้เลย ไม่ต้องลับคมแรกอีกให้เสียเวลา

สร้างคมที่สองด้วยวิธีเดียวกับคมแรก ต่างกันแค่องศาที่ตั้ง ซึ่งในการลับบนหินแต่ละก้อน สำหรับคมที่สอง น่าจะลับแค่ไม่เกิน 7-8 เที่ยวต่อก้อน ก็น่าจะได้คมที่สองที่คมแล้ว เพราะว่าพื้นที่ของคมที่สองมันเล็กมาก ไม่น่าจะต้องลับอะไรนานๆ

ถ้าลับเสร็จแล้วลองสังเกตที่ปลายใบกบน่าจะเห็นคมที่สองเกิดขึ้นเป็นเส้นเล็กๆ

ชะโลมน้ำมัน

หลังจากนั้นต้องเช็ดใบกบให้แห้ง เพื่อกันสนิมขึ้น แล้วชะโลมด้วยน้ำมัน WD40 จริงๆ จะใช้น้ำมันอะไรก็ได้ ที่ดีที่สุดเค้าว่า Canola Oil แต่ผมไม่เคยใช้นะ

หลังใช้งานหินเสร็จแล้ว ก็ต้องปรับระนาบหินด้วย โดยใช้หินเพชรมาถูกกับหินของเราสัก 10 ครั้งก็จะเสร็จแล้ว ผมซื้อหินเพชรแบบนี้มาราคาไม่แพง ไม่รู้เหมือนกันว่าแบบที่แพงๆ มันดีกว่ายังไง แต่หินเพชรแบบไม่แพงนี่ก็ถือว่าใช้งานได้แล้ว

ตั้งใบกบ

การใส่ใบกบกลับเข้าไปในตัวกบ ก็สำคัญมากนะ ถ้าทำไม่เป็น ต่อให้ลับได้คม ก็ไม่มีประโยชน์อีกเหมือนกัน

ส่วนมากผมจะเริ่มจากวางกบลงบนพื้นระนาบ วางใบกบลงไป โดยให้ด้าน Bevel หันลงสู่พื้น ตามด้วยแผ่น Chipbreaker และตามด้วยแผ่นล็อกใบกบอีกที แต่ถ้าเป็นพวกกบที่ไม่มี Chipbreaker เช่น พวก Block Plane ส่วนใหญ่ ต้องวางใบกบลงไปโดยให้ด้าน Bevel หันขึ้นสู่ฟ้า

Chipbreaker

เวลาใส่ใบกบต้องดูว่า Chipbreaker ต้องอยู่สูงกว่าใบกบ 2-3 มม. เพื่อมิให้ Chipbreaker ขวางคมของใบกบเวลาใช้งาน

หงายท้องกบขึ้นมาแล้วดูว่าใบกบได้ระดับขนานไปกับพื้นกบหรือยัง ถ้าเอียงก็ให้ปรับให้ขนานกัน

ลองใช้งานดูครั้งแรก จะไม่มีอะไรออกมาเลย เพราะใบกบอยู่ในระดับเดียวกับพื้นกบพอดี ค่อยๆ ปรับให้ใบกบยื่นออกมาทีละนิด จนกว่าลองไสดูแล้วจะเริ่มเห็นขี้กบออกมา นั่นคือใช้ได้แล้ว

สังเกตว่าขี้กบที่ออกมาควรจะออกมาตลอดทั้งช่วงคม ถ้าออกมาแค่ทางซ้าย หรือขวา แสดงว่าใบกบยังเอียงอยู่ ปรับให้ขนาน

ถ้าเราลับใบกบได้คมจริงๆ เราต้องสามารถสร้างขี้กบที่บางเหมือนกระดาษว่าวได้ ยิ่งบางยิ่งดี แสดงว่าเก่ง ซึ่งหมายความว่าเราต้องตั้งใบกบให้ยื่นออกมาจากพื้นกบน้อยที่สุดเท่าที่จะน้อยได้ด้วย แต่ไม่น้อยจนกระทั้งไม่มีขี้กบออกมาเลย

สำหรับการลับสิ่วแทบจะเป็นหลักการเดียวกันเลย เวลาทดสอบความคมของสิ่ว ต้องสามารถขูดไปกับผิวไม้ (paring) แล้วก่อให้เกิดขี้สิ่วที่บางที่สุดเท่าที่จะบางได้เช่นกัน

ลองดูนะครับ ตั้งฝึกหลายครั้งกว่าจะลับให้คมได้ ฉะนั้นก็อย่าเพิ่งท้อไปก่อนนะครับ

Author: narin1975

นรินทร์ โอฬารกิจอนันต์ (Narin Olankijanan)

1 thought on “การลับสิ่วและใบกบให้คม”

  1. งานไม้เหมือนจะง่าย แต่จริงๆแล้ว รายละเอียดมากมายมหาศาล

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *