[Memo] กฏหมายมหาชน

กม.มหาชนเกิดขึ้นเมื่อมีหลักการประชาธิปไตย และหลักนิติรัฐ (ผู้ปกครองต้องอยู่ใต้กม.จะละเมิดกม.มิได้) ซึ่งพลเมืองมีหนทางที่จะตรวจสอบผู้ปกครองได้ด้วย

ความเชื่อเรื่องเทพเจ้าและความต้องการใช้แรงงานทำให้เกิดการแบ่งชนชั้นในสังคมขึ้น (ยุคกลาง)

ผู้ปกครองมีแนวโน้มที่จะแบ่งแยกชนชั้น ใช้อำนาจเกิดขอบเขต ไม่ยอมให้ผู้ใต้ปกครองมีอำนาจตรวจสอบตน โดยธรรมขาติ

ประมวลกฏหมาย (civil law) ต้องปรับปรุงอยู่เสมอให้ทันสังคมที่ซับซ้อนขึ้น
กฏหมายจารีต (common law) ไม่มีประมวล ใช้คำพิพากษาเป็นบรรทัดฐาน ตัดสินใจได้หมด

จอห์น ล็อค บิดาประชาธิปไตย เชื่อว่า มนุษย์ทุกคนเท่าเทียมและเสมอภาค และควรแบ่งอำนาจออกเป็นหลายส่วนเพื่อช่วยถ่วงดุล

รัฐคือ คณะรัฐมนตรี กระทรวง ทบวง กรม รัฐวิสาหกิจ คณะกรรมการที่จัดตั้งโดยรัฐ มีสภาพเป็นนิติบุคคลด้วย ยกเว้นจะกำเนิดจากกฏหมายที่มิใช่กฏหมายมหาชน เช่น รัฐวิสาหกิจที่จัดตั้งโดยธนาคารพาณิชย์ ไม่เป็นนิติบุคคลตามกฏหมายมหาชน

เจ้าหน้าที่ของรัฐ นับนายกรัฐมนตรียันลูกจ้างคนสุดท้ายของหน่วยงานรัฐเลย

บริการสาธารณะของรัฐรวมถึงบริการสาธารณะที่ประกอบการโดยเอกชน แต่รัฐเป็นผู้ออกกฏเกณฑ์ รัฐมีสิทธิยกเลิกสัญญาเหล่านั้นกับเอกชนได้โดยเอกชนไม่ยินยอม เพราะเป็นไปเพื่อส่วนรวมตามกฏหมายมหาชน (กฎหมายมหาชนถือว่ารัฐกับพลเมืองไม่ต้องเสมอภาค เพราะต้องทำเพื่อส่วนรวม)

แต่การกำหนดว่ารัฐฯ ละเมิดสิทธิเอกชนได้แค่ไหนนั้นเป็นเรื่องที่หาความเหมาะสมที่ชัดเจนได้ยาก และยังขึ้นอยู่กับยุคสมัยที่จะต้องปรับเปลี่ยนบรรทัดฐานอยู่เสมออีกด้วย จึงต้องอาศัยดุลยพินิจ ดังนั้นจึงจำเป็นต้องมีการตรวจสอบและควบคุมอำนาจ อันเป็นองค์ประกอบที่ขาดไม่ได้ของกม.มหาชน

พลเมืองสามารถร้องทุกข์ (ฟ้องผู้บังคับบัญชาที่สูงกว่า) หรืออุทธรณ์ การกระทำของรัฐฯ ได้ อุทธรณ์ต่างกับร้องทุกข์คือมีกรอบเวลาชัดเจนและต้องทำตามกฏหมายรองรับเท่านั้น

รัฐบาลคุมอำนาจรัฐสภาด้วยการยุบสภา รัฐสภาคุมรัฐบาลด้วยการอภิปรายไม่ไว้วางใจ คณะกรรมการวุฒิสภาก็เป็นรูปแบบการรับร้องทุกข์ และตรวจสอบการทำงานของรัฐฯ อีกรูปแบบหนึ่ง ศาลรัฐธรรมนูญและศาลปกครองก็ด้วย

ไทยใช้ civil law ตามฝรั่งเศสและสวีเดน ซึ่งร.5 จ้างมาดู

รัฐธรรมนูญไทยสมัยร.7 คือจุดเริ่มต้นของกม.มหาชน เพราะมีการแบ่งแยกอำนาจรัฐออกเป็นส่วนๆ เป็นครั้งแรก และไม่ให้ทุกอย่างขึ้นอยู่กับกษัตริย์

ตัวอย่างกม.มหาชนได้แก่ รัฐธรรมนูญ และพรบ.ระเบียบบริหารราชการแผ่นดินต่างๆ

รธน.40 เป็นฉบับแรกที่ตรงตามหลักการของกม.มหาชนมากที่สุัด

Author: narin1975

นรินทร์ โอฬารกิจอนันต์ (Narin Olankijanan)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *